Renovatie dak en buitenschrijnwerk van de Brusselse Hallepoort

De beschermde Hallepoort werd gebouwd in de 14e eeuw en maakte deel uit van de tweede omwalling van Brussel. Deze omwalling moest de zuidkant van de stad beschermen, maar moest ook het imago van Brussel als een rijke en invloedrijke stad uitdragen. Het is de enige van de zeven stadspoorten die nog bestaat. In de loop der eeuwen werd ze voor verschillende doeleinden gebruikt: voor militaire doelen, voor invoer- en uitvoercontrole, als tempel van de lutherse kerk, als graanschuur en zelfs als gevangenis. De Hallepoort, die een geklasseerd monument is, maakt deel uit van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis en huisvest een museum over de stad Brussel tijdens de middeleeuwen.

Dankzij deze werken behouden we dit uitzonderlijke monument van meer dan 600 jaar voor de toekomstige generaties, terwijl we het Hallepoortmuseum toegankelijk houden voor bezoekers.

Essentiële opdracht

De werken gingen van start in maart 2025 en zijn intussen goed gevorderd: de leien dakbedekking van de noord- en zuidtoren werd volledig vervangen, de grote inkomdeuren en het buitenschrijnwerk van de dakramen werden gerestaureerd en de leien bedekking van het hoofddak is bijna voltooid. De renovatiewerken zouden in het najaar van 2026 klaar moeten zijn en zullen ongeveer 1,6 miljoen euro kosten. De werken worden uitgevoerd dankzij de financiële steun van de spelers van de Nationale Loterij. “Met deze werf vervult de Regie der Gebouwen een van haar essentiële opdrachten, namelijk het behoud van het federaal vastgoedpatrimonium”, aldus minister verklaart Vanessa Matz. “De Hallepoort, een unieke getuigenis van het middeleeuwse verleden van Brussel, vereiste een ingrijpende interventie om haar dak te beveiligen, het buitenschrijnwerk te restaureren en haar duurzaamheid te waarborgen. Dankzij deze werken behouden we dit uitzonderlijke monument van meer dan 600 jaar voor de toekomstige generaties, terwijl we het Hallepoortmuseum toegankelijk houden voor bezoekers.”

Het schrijnwerk en de dakbedekking van de Hallepoort waren in slechte staat. Door de jaren heen was de bedekking aangetast en kwamen de leien los, met stabiliteitsproblemen, insijpelend water en veiligheidsproblemen als gevolg. Er waren dus werken nodig om mogelijke problemen te vermijden.

Restauratie van de dakleien en het dakbeschot

De werken hebben in de eerste plaats betrekking op de restauratie van de leien van het dak. De oude leien werden volledig vervangen. Bovendien werd 75% van de latten (houten planken waarop de leien worden geplaatst) vervangen.

Gekwalificeerde arbeiders leveren nauwgezet werk: de leidekkers restaureren of vervangen het dakbeschot en stemmen vervolgens de plaatsing van de leien nauwkeurig af. Vervolgens worden de leien ter plaatse gesneden alvorens ze op het dakbeschot worden geplaatst met haken, met uitzondering van de leien op het kegelvormige dak van de noordtoren, die met nagels worden vastgemaakt. De gebruikte leien zijn afkomstig uit de steengroeve Armadilla in de Spaanse provincie León, aangezien de leien uit de Ardense steengroeven in België, die vroeger werden gebruikt, niet langer in België worden geproduceerd. De Regie der Gebouwen koos voor de plaatsing met haken omdat het een methode is waarbij een beschadigde lei eenvoudig kan worden vervangen zonder de omliggende leien te beschadigen.

Dagelijks werken ongeveer zeven personen op deze werf, omdat de beschikbare werkruimte op hoogte beperkt is. De werken aan de leien dakbedekking aan de noord- en zuidtoren zijn ondertussen afgerond. Voor het hoofddak zouden de werken in de loop van juni 2026 afgerond moeten zijn.

Houten buitenschrijnwerk

Het houten buitenschrijnwerk (ramen en dakramen) wordt ook behandeld, zodat minstens al het schrijnwerk van de ramen zou worden vervangen. De werken bestaan hoofdzakelijk uit het decaperen, schuren en behandelen van het schrijnwerk om het indien nodig te herstellen. Vervolgens wordt het schrijnwerk opnieuw geverfd en worden de beschadigde beglazingen van de dakramen hersteld of vervangen.

Daarnaast wordt het hang- en sluitwerk (scharnieren en vergrendelingsmechanismes) gecontroleerd en gesmeerd en worden de in de loop der tijd verdwenen elementen gereproduceerd. De restauratie van de dakramen en de restauratie van de beglazingen worden momenteel afgerond.

Droogijsstralen

Tot slot werden de grote houten inkomdeuren, gelegen aan de kant van Brussel, ook gerestaureerd. Er werd een methode van droogijsstralen gebruikt om het oude schrijnwerk te restaureren zonder de ondergrond te beschadigen. Het gaat om een zachte reinigingsmethode zonder water om de ondergrond weer bloot te leggen zonder het materiaal aan te tasten, waarbij houtstof en mineraal stof vermeden worden. Het hout en het hang- en sluitwerk van die deuren werden vervolgens hersteld waar nodig alvorens de deuren te vernissen ter bescherming.